Borderline

BPS wordt gekenmerkt door uitermate impulsief en gedrag en voortdurend wisselende stemmingen. Sommige mensen zijn wat heftiger in hun reacties dan anderen. Wanneer iemand van de ene seconde op de andere van heel vrolijk naar intens verdrietig verandert, zou er iets mis kunnen zijn. Zodra die reactie zich uit in extremiteiten zou er wel eens sprake kunnen zijn van een borderline persoonlijkheidsstoornis.

Kenmerken

Volgens de DSM-IV heeft iemand een borderline persoonlijkheidsstoornis wanneer deze aan vijf of meer van de volgende criteria voldoet.  

  1. Extreme verlatingsangst
  2. Buitengewoon impulsief (vreetbuien, seks, geld verkwisten, drank en/of drugs)
  3. Extreme stemmingswisselingen (meestal van korte duur)
  4. Gevoel van leegte
  5. Instabiele relaties (overmatig idealiseren en kleineren)
  6. Identiteitsstoornis (instabiel zelfbeeld of zelfgevoel)
  7. Suïcidale neigingen (dreigingen of zelfverminking)
  8. Intense woede (vechtpartijen, driftbuiten of aanhoudende woede)
  9. Dissociatie en paranoïde ideeen (voorbijgaand en stressgebonden)

Algemeen

Waarschijnlijk lijdt 1 tot 2 procent van de volwassenen aan een BPS,vrouwen twee keer zo veel als mannen. Bij probleemjongeren wordt deze stoornis tot wel 25 procent aangetroffen, ook hier meer bij meisjes dan bij jongens. Tussen het 20e en 30e levensjaar zijn de uitingen het ergst, ongeveer 8 tot 10 procent van deze groep pleegt uiteindelijk zelfmoord.

Er bestaat voor een borderliner geen middenweg; het is alles of niets. Iets is schitterend of afschuwelijk. Iemand met BPS is emotioneel instabiel, stemmingen kunnen soms zonder aanleiding omslaan in razernijen zich uiten in geweld of zelfs zelfverwonding. Het zelfbeeld is zeer vertekend, ze zijn erg onzeker en vinden zichzelf vaak heel lelijk. Ze kampen altijd met een leeg en eenzaam gevoel. Ze zijn erg impulsief en handelen voordat ze de consequenties hebben overzien.Ze zijn wel eerlijk en komen meestal eerlijk voor hun daden uit, de kans is groot dat ze uit zichzelf naar een hulpverlener stappen omdat ze er zelf niet meer uitkomen.

Na het 40e levensjaar lijkt de stoornis af te nemen en worden de emoties en het gevoelsleven stabieler. Ofschoon er in het verleden gedacht werd dat de stoornis ongeneeslijk was, schijnt zo'n 40 procent gemiddeld 3 jaar na opname genezen te zijn verklaard.

Relaties met omstanders

Borderliners kunnen niet goed alleen zijn en relaties met anderen zijn erg belangrijk. Ze kunnen makkelijk contact maken en hebben vooral in het begin de neiging de ander te idealiseren. Door hun onvoorspelbaar gedrag, heftige emoties en soms zelfs agressieve reacties, is het heel moeilijk om relaties in stand te houden. Bang als ze zijn iemand te verliezen, proberen ze de ander te claimen en reageren ze zeer heftig wanneer dit niet blijkt te werken. Iemand met BPS kan iemand op een voetstuk zetten, zich vervolgens teleurgesteld voelen, hem of haar laten vallen en tenslotte het gevoel hebben door de ander in de steek te zijn gelaten.

Relatie met een partner

Het valt niet mee om een relatie te hebben met een borderliner. Ze hebben hoge verwachtingen maar zijn zelf niet in staat te geven. Ze zijn vaak ook niet duidelijk naar de ander en wisselen aanhankelijk en afstotend gedrag met grote regelmaat. Kritiek kan paniek veroorzaken en paniek kan zich uiten in extreem alcohol- en/of drugsgebruik of zelfs manipulatie met zelfmoord. In het ergste geval kan er zelfs een psychose optreden, dit zijn echter veelal kortdurende periodes.

Borderline kent aantal bijkomende aandoeningen zoals: Depressie, eetstoornissen, psychose, PTSS en ADHD. Hieronder vind je meer uitleg over deze onderwerpen.

Depressie

Depressies zijn van alle tijden en komen overal en bij alle culturen in de wereld voor. Bijna iedereen heeft zich wel eens depressief gevoeld. Bij een depressie wordt dan ook meestal gedacht aan gevoelens van neerslachtigheid, verdriet en ongelukkig zijn. Soms zijn die gevoelens zo sterk dat ze een normaal leven onmogelijk maken. Deze gemoedstoestand is dan ook een belangrijk kenmerk van een depressie, maar er zijn nog veel meer symptomen zoals: gebrek aan eetlust, slapeloosheid, vermoeidheid, concentratieproblemen, lage zelfdunk en gevoelens van hopeloosheid. De sterkte van deze gevoelens bepaalt de ernst van de depressie.Een depressie kan een duidelijke oorzaak hebben zoals bijvoorbeeld na het overlijden van een dierbare of wanneer iemand is ontslagen. Soms is er geen externe oorzaak aan te wijzen en komt de depressie van binnenuit.Sommige mensen maken slechts een keer in hun leven een depressie door. Andere mensen vallen regelmatig ten prooi aan depressies. Al deze factoren zijn van invloed op de behandeling van een depressie. Wanneer normaal functioneren niet meer mogelijk is door een depressie, is het raadzaam om hulp te zoeken. Neem in dat geval, zonder uitstel, contact op met je huisarts. Die kan eventueel medicijnen voorschrijven of doorverwijzen naar een psychiater van het Riagg of een andere instelling. Een depressie behandelen met uitsluitend medicijnen (dus zonder wekelijks gesprek met een hulpverlener) is in eerste instantie een zinloze onderneming.Wanneer we spreken over een 'depressie' wordt daarmee dus niet bedoeld een sombere stemming die je kunt hebben als het je een dag eens tegen zit en de dingen niet gaan zoals jij dat graag wilt. Ook niet wanneer die stemming een paar dagen aanhoudt tengevolge van persoonlijke tegenslag op welk gebied in je leven dan ook. Van een depressie is sprake wanneer je langer dan twee tot drie weken niet meer normaal in het dagelijkse leven kunt functioneren en/of je werk kunt doen, omdat je iedere dag last hebt van meer dan minstens vier van de meest voorkomende verschijnselen:

  • Je hebt continue een sombere stemming.
  • Je staat 's morgens op en je voelt je gelijk al moe en er komt de rest van de dag weinig uit je handen.  Met veel moeite doe je de dagelijkse verplichtingen en als het even kan, lig je zoveel als mogelijk op de bank: uitgeput.
  • Je hebt nergens zin in en er is ook niet veel meer waar je nog plezier aan beleeft: het mooie weer, je sociale contacten, een boek of de krant lezen: het kan je allemaal gestolen worden.
  • Je kunt je zo beroerd en waardeloos voelen dat je denkt: was ik maar dood, of ik maak er een eind aan!
  • Je voelt je weken achtereen waardeloos en hopeloos.
  • Je kunt je niet goed meer concentreren: je weet niet meer wat je gelezen hebt als je de krant uit hebt en als je televisie kijkt, weet je eigenlijk niet eens waar je naar zit te kijken.
  • Je bent erg prikkelbaar/geïrriteerd, je kan weinig meer hebben en een verkeerde opmerking van je omgeving kan je helemaal van slag of erg kwaad maken.
  • Je gaat bekaf naar bed, valt gelijk (of niet) in slaap en je wordt midden in de nacht of veel te vroeg in de ochtend wakker. Of je kunt niet verder slapen en staat op, of je valt weer in slaap en wanneer je dan weer wakker wordt is het al middag.
  • 's Morgens en 's middags ben je stukken trager dan 's avonds.Je hebt een slechte eetlust en bent mogelijk al vele kilo's afgevallen.
  • Je bent minder gevoelig voor gevoelens en indrukken, "eigenlijk voel ik niks".
  • Geen of veel minder zin meer in seks.

Wanneer je 'last' hebt van deze verschijnselen ben je ziek vanwege een depressie.

Eetstoornissen

Mensen met Anorexia Nervosa eten te weinig, omdat ze bang zijn dik te worden. Anorexiapatiënten hebben vaak geleerd om signalen van honger te negeren of niet meer te voelen. Het weinige dat ze eten verloopt vaak volgens een vast, dwangmatig patroon. Patiënten met anorexia hebben een verstoord beeld van hun eigen lichaam. Ze vinden zichzelf te dik, zelfs als ze broodmager zijn.

Mensen met Boulimia Nervosa hebben vreetbuien, ze eten in korte perioden heel veel en stoppen daar niet mee als ze geen honger meer hebben. Uit angst om te dik te worden wekken boulimiapatiënten vaak zelf braken op, soms gebruiken ze laxeermiddelen of doen ze aan extreme lichaamsoefeningen. Ook hebben mensen met boulimia meestal een vertekend lichaamsbeeld.

Binge eating disorder (BED) houdt in dat mensen vreetbuien hebben, in korte tijd worden zeer grote hoeveelheden voedsel gegeten. In vergelijking met boulimia compenseren mensen met BED dit niet door te braken, te laxeren, etc. Vaak hebben mensen met BED dan ook overgewicht.

Psychose

Iemand met een psychose neemt de wereld anders waar dan anderen. Dat kan zich uiten in wanen en/of hallucinaties.

Wanen zijn overtuigingen die niet op de werkelijkheid zijn gebaseerd, maar waarin iemand heel sterk  gelooft. Meestal neemt de persoon zelf een belangrijke plaats in bij deze waandenkbeelden. Zo kunnen mensen ervan overtuigd raken, dat zij een belangrijke taak hebben te vervullen. Sommige gedachten zijn beangstigend. Iemand kan denken dat anderen kwaad willen doen, of het eten vergiftigen.

Hallucinaties zijn 'zinsbegoochelingen': iemand hoort, ziet, voelt, ruikt of proeft dingen die anderen niet  waarnemen. Het horen van stemmen is de meest voorkomende hallucinatie. Vaak hebben deze stemmen een onprettig karakter. Ze geven bijvoorbeeld commentaar op het doen en laten van iemand. Soms geven ze opdrachten waar iemand zich moeilijk aan kan onttrekken. Sommige mensen vergelijken psychotische belevingen met dromen. De droomwereld is echter realiteit geworden. Tijdens een psychose bevindt iemand zich vaak in een toestand van verwardheid. Een wirwar van gedachten en gevoelens komt in hem op. Concentreren is onmogelijk. Iemand die psychotisch is, is vaak onrustig maar kan op andere momenten volkomen uitgeput zijn. Het normale dag- en nachtritme is meestal verstoord en slapen lukt Slecht

Positieve en negatieve symptomen

Wanen, hallucinaties en verwardheid worden ook wel positieve symptomen genoemd. Met positief wordt niet bedoeld: prettig of leuk. Het gaat om ervaringen die uitsluitend tijdens een psychose beleefd worden en daarbuiten niet.

Een psychose kent ook negatieve symptomen. Het gaat hierbij om normaal gedrag, dat iemand tijdens een psychose als het ware kwijtraakt. Iemand lijkt alle energie te verliezen en heeft weinig belangstelling voor sociale contacten, werk of hobby's. Het vervullen van huishoudelijke taken of zichzelf verzorgen kan een enorme opgave zijn. Zoveel mensen, zoveel psychoses.

Psychotische verschijnselen verschillen van persoon tot persoon en van moment tot moment. De belevingen tijdens een psychose worden onder meer bepaald door karakter, achtergrond en cultuur. Ook recente gebeurtenissen kunnen van invloed zijn.Een psychose kan enkele uren duren, maar ook weken of maanden. Sommige mensen maken 1 keer in hun leven een psychose door, anderen vaker. Het kan zijn dat het bij 1 psychose blijft. De kans is echter groter dat de psychose weer de kop op steekt. Zonder behandeling komt bij ruim 2 op de 3 mensen de psychose terug. Dat kan na enkele weken al gebeuren, maar ook pas na vele jaren.Verloop van een psychose. Een psychose kent verschillende fasen. De meest opvallende fase is de psychotische fase met hallucinaties, wanen en verwardheid. Vaak gaat er een periode aan vooraf, waarin gedrag en stemming veranderen: de zogenaamde voorfase of prodromale fase. Deze voorfase kan enkele dagen tot enkele maanden duren. De fase na of tussen psychotische periodes wordt de stabiele fase genoemd. Hierin staan soms de negatieve symptomen op de voorgrond.

PTSS

Een posttraumatische stressstoornis is een stoornis die ontstaat als een trauma om de een of andere reden niet goed verwerkt kan worden. Het verwerken van zulke gebeurtenissen is een langdurig en moeilijk proces, en soms komt iemand daar niet goed doorheen. Hij of zij kan de trauma niet verwerken en blijft daar als het ware in steken. Zijn of haar leven kan daardoor totaal ontregeld raken.

Posttraumatische Stress-Stoornis is een angststoornis. Deze stoornis gaat gepaard met forse stress verschijnselen die zowel van lichamelijke als psychische aard zijn. Het geestelijk letsel wordt ook psychotrauma genoemd. De belangrijkste symptomen zijn:

  • terugkerende, onverwacht opduikende herinneringen, herbelevingen of nachtmerries van streek raken bij alles wat aan de traumatische gebeurtenis herinnert
  • situaties uit de weg gaan die associaties oproepen met de schok
  • het zich niet kunnen herinneren van de schokkende gebeurtenis
  • een gevoel van vervreemding ten aanzien van eigen het gevoel of lichaam (als gevolg van zelfbescherming tijdens de gebeurtenis)
  • nauwelijks belangstelling tonen voor de omgeving en dagelijkse gebeurtenissen onredelijke woedeuitbarstingen, irritaties, huilbuien en schuldgevoelens
  • altijd alert zijn en om het minste of geringste schrikken
  • slecht slapen
  • lusteloosheid
  • concentratieproblemen

De klachten doen zich soms pas na jaren voor (zoals vaak het geval is bij oorlogsslachtoffers). Wie treft het? Ieder jaar worden tienduizenden mensen slachtoffer van geweld of bedreiging of zijn betrokken bij een ernstig (auto-)ongeluk. Veel van deze mensen hebben eigenlijk wel behoefte aan psychische steun, maar slechts een klein gedeelte gaat ook daadwerkelijk op zoek naar hulp. Ondanks dat mensen het gevoel hebben dat ze het wel redden zonder hulp kunnen zijn toch PTSS ontwikkelen. Ook soldaten die terugkeren uit een oorlogsgebied vormen een risicogroep voor het ontwikkelen van PTSS. Bij terugkeer na een uitzending kunnen ze zich vaak moeilijk aanpassen, voelen ze zich onbegrepen en hebben het gevoel niet over de gebeurtenissen te kunnen praten. Vaak uit zich dit in desinteresse voor alles in de directe omgeving, agressieve buien en drugs- en/of alcoholmisbruik.

ADHD

Stel je voor, je leeft in een sneldraaiende caleidoscoop, waarin geluiden, beelden en gedachten constant veranderen. Je voelt je snel verveeld en niet in staat je gedachten te houden bij hetgeen je moet doen.Je wordt afgeleid door onbelangrijke dingen die je ziet en hoort, je hersenen sturen je van de ene gedachte of activiteit naar de volgende. Misschien ga je zo op in je collage van gedachten en beelden dat je niet eens doorhebt wanneer iemand tegen je praat. Voor veel mensen is dit de dagelijkse werkelijkheid. Zij hebben Attention Deficit Hyperactivity Disorder, of ADHD. ADHD'ers stuiten vaak op een muur van onbegrip. ADHD heb je namelijk niet 'wel eens'! Wij, ADHD'ers, hebben ons hele leven al, vrijwel 24 uur per dag, last van concentratieproblemen, hyperactiviteit en impulsiviteit. Wij voelen ons nooit relaxed en zijn levenslang overspannen!

  • Wij worden doodongelukkig van het feit dat wij niet in staat blijken te zijn een taak af te ronden. In mijn hoofd speelt doorlopend het zinnetje: "Oja, en ik moet ook nog..." En met doorlopend bedoel ik continu.  Dus ook wanneer ik al iets aan het doen ben. De H in mijn ADHD zorgt ervoor dat ik ook meteen aan de slag wil gaan met mijn gedachten,  maar zodra ik tot actie overga, denk ik alweer aan iets anders wat ik nog moet doen en waarmee ik aan de slag ga!
  • Wij worden gek van de meest normale dingen: de onaangename geur van iemands parfum, het tikken van een klok, een sok die niet goed zit enz.  In feite verstoort bijna alles onze "routine", verwachtingen en pogingen tot concentreren.
  • Wij raken steeds onze spullen kwijt, bewaren verkeerde dingen en bezorgen onze medewerkers slapeloze nachten, omdat zij door onze toedoen ook hun planningen niet kunnen halen. -Wanneer wij geen ordentelijke partner hebben, verraadt ons interieur thuis ons karakter: kamers zijn volgestouwd met spullen,  het lijkt vaak wel een rommelmarkt! De chaos onder onze bedden en in de kasten symboliseert de puinhoop in onze hoofden. Anderen wijzen ons op hun rommelige kamers, maar deze anderen flippen niet constant omdat zij vinden dat alles geordend moet zijn.
  • Relaties lopen stuk voor stuk stuk omdat wij ons snel bij iemand vervelen (soms al na een dag!), omdat partners onze stemmingswisselingen niet aankunnen en omdat wij altijd alle aandacht opeisen.  Wij hebben anderen nodig om te kunnen functioneren, maar weten niet hoe wij 'normaal' met hen kunnen omgaan.
  • Wij willen wel interesse tonen voor anderen, maar kunnen het gewoonweg niet opbrengen langer dan een x-aantal minuten naar een ander te luisteren, zonder ons eigen verhaal op te dringen.  Daarbij hebben wij de neiging, met ons gefriemel, gejaag en gekwetter, iedereen op de zenuwen te werken.